Zenon Paradoksuna Pedagojik Bakış

Bir yere yürürken kat ettiğimiz mesafe ile varış noktası arasında bir mesafe vardır. Varış noktasına her yaklaştığımızda mesafeyi kat etme sürecimiz fazlaca potansiyel hareket içeriyor.

Günlük hayatımızda bunu hiç düşünmeyiz. Yürür, varır ve sonuca ulaşırız.
Günlük hayatta da her konuda sonuca ulaşmayı düşünürüz ama sonuca giden yolda kat ettiğimiz potansiyel eylemlerin farkına varmayız.

Bu sıradışı düşünce sistemini yaklaşık 2500 yıl önce Elea'lı filozof olan Zenon düşünmüştür. Ölçülmesi zor, incelikli, derin ve inkarcı bakış açısına sahip olan Zenon M.Ö 5.yy'da yaşamış bir yunan filozofudur. Zenon, teorik bir adamdır. Yaşadığı dönemdeki tüm düşünürleri inkar eden, sağduyuya aykırı ve aşırı derecede kuşkucu biridir. Aynı zamanda geleneklerine bağlı kendi şehrini seven adam olarak da nitelendirilir.
Kendi şehrine sevgisi öyle büyüktür ki Elea tiranını devirmek ister. Tiranın arkasından komplo planı kurar ve hatta tiranın kulağını ısırarak kopardığı söylenir. Bu aykırı davranışlarından ötürü işkenceye uğrar ve öldürülür.
Zenon'dan 700 yıl sonra yaşamış filozofların hayatlarını yazmakla uğraşan bir kişi bu durumu şöyle dile dökmüştür.

"Ey Zenon, soyluydu dileğin:
Elea’yı zalim bir tiranın elinden kurtarmak,
Köleliğin utanç dolu zincirlerini kırmak.

Ama başaramadın;
Zorba seni bir havanda ezdirdi.
Hayır, yanlış söyledim:
Ezilen yalnızca bedenindi,
Sen değil..."

Ezilen yalnızca bedenindi derken fikirlerini kast etmiyordu. Fikirleri yaşadı ama bedeni ve ruhu yolcuğunu sonlandırdı.

Bu kısa şiir/epigram Laertios Diogenes’e aittir. Kendi eseri Ünlü Filozofların Yaşamları ve Öğretileri içinde, Elealı Zenon’un hayatını anlatırken açıkça “onun hakkında ben de şu epigramı yazdım” der.

İşte sıradışı düşünce sistemi geliştiren ve ayrıntılarda sonsuz, limitsiz sonuçlara ulaşan eski yunan Filozof'u Zenon bildiğimiz kadarıyla böyle bir adam.
Biz onu basitçe "Zenon Paradoksu" dediğimiz bir okun hedefteki kişiye varması olarak biliyoruz.​

​Kısaca bahsetmek gerekirse:
Bir ok düşünün. Oku kontrol eden okçu, belirli bir hedef doğrultusunda yayı çeker oku gönderir. Ok gittiği her mesafede gittiğin yolun yarısı kat ediyorsa okçu, hedeflediği şeye asla ulaşamaz. yani rakibini vuramaz. Ok aslında hareketi asla tamamlayamaz, sonsuz ara noktalar içerisinde hedefe varamaz.
İnsanı en çok şaşırtan şey bu düşüncedir. O halde hareket asla bitmez sürekli ötelenir ve kişi ulaşmak istediği yere varamaz. Zenon, hareket anlayışımıza aykırı olan bir düşünce sistemi ortaya atıyor. Zenon aslında bizi şuna teşvik ediyor: Hareket bir yanılsamadır.

Sonsuz potansiyel nokta varsa bu bir engel midir?

Ben bunu daha pedagojik ve hayatın değerleriyle bağlantılı tarafından bakmak istiyorum. Zenon'un problem olarak gördüğü ara noktaların aslında bir bilgiyi, kavramı veya düşünceyi kavramada çok etkili bir nöral ağ gibi hayal ediyorum.

Kavram X → yeni kavram → öğrenme → deneyim → başka bağlantı → başka disiplin → yeni anlam → ∞︎︎

Zenon, aslında bende yeni bir ağ oluşturdu.Söz konusu ara noktaların pedagojik anlamda eğitici ve güçlü bağlantılar oluşturacağını varsayıyorum. Bir paradoks kurmak yerine bağlantıların çokluğundan ve basit bir insan ömrünün kavrama ilişkin bağlantılara tamamına ulaşmanın imkansız olduğunu açıklamak istiyorum. Ulaşılamaz olması negatif anlamda değil çünkü şunu biliyoruz: Öğrenmek için ne kadar çok bağlantı kurarsak öğrenme o kadar anlamlı ve kalıcı oluyor.
Pedagojik açıdan bakış açım ara noktaları farklı biçimde yorumlamaktır.
Örnek veriyorum 'İrade' kavramını öğrenirken deneyimler, bakış açıları ve günlük hayatında bilgi arasında kuruduğun her ilişki 'irade' konusundan anlam ağını genişletir. İradeyi sadece karar verme süreci olarak değil; özgür irade, külli irade, cüzi irade vs. şeklinde çoğaltmamız gibi.

Aslında bilginin sınırı kavramın kendisinden çok kişinin kurabildiği bağlantılarla ilişkili demek istiyorum.

Hayat çoğu zaman vardığımız yerlerden çok, arada kurduğumuz bağlantılarla şekillenir.

Bir düşünce başka bir düşünceyi, bir deneyim başka bir anlamı doğurur. Belki de insanı geliştiren şey, sonuca ulaşmak değil; yol boyunca artan ara bağlantılardır.